DE BELONINGSKNOP | op zoek naar wat ons doet evolueren

Weg van angst, op weg naar geluk met de beloningsknop

In 2008 moest de belastingbetalende burger eraan te pas komen om de banken te redden van de ondergang. Voor de hardwerkende burger was en is het een aderlating, voor de banken een vorm van genoegdoening. Wat de bankiers in beweging hebben gezet, is hebzucht. Wat de burgers in beweging kreeg om voor de kosten op te draaien was angst. En de politiek? Die maakt gebruik van de burgerangst en voedt zo het kuddegedrag om haar zin te krijgen. Net als de nieuwsmedia. Zo drukt ieder op zijn of haar manier op de beloningsknop.

De Amerikaanse psycholoog Fred Skinner (1904-1990) stelt dat gedrag wordt bepaald door de gevolgen van dat gedrag. Volgens Skinner kun je mensen en dieren bijna alles leren, zolang je maar het juiste gedrag bekrachtigt of beloont. In honderden onderzoeken met dieren ontdekte Skinner dat gedrag dat geregeld wordt beloond, vaker wordt uitgeoefend. In de oudheid werden Olympische spelers beloond met een olijfkrans, veel aanzien en een mooi beeld van zichzelf gemaakt door een beeldhouwer. Op die manier kreeg de winnaar status. In de huidige tijd krijgen Olympische atleten ook een bonus als ze winnen. Voor Olympisch goud krijgen de atleten een beloning van € 30.000. Voor zilver € 22.500 en voor brons € 15.000. Belonen is dus het meest effectieve middel om gedrag te veranderen. Mensen worden er blij van en willen het graag doorgeven. Het is een leuke boodschap en werkt veel beter dan straffen of dwang. En deze methode werkt zowel in de opvoeding als in bedrijven, op de fitnessclub, in het onderwijs, in de psychologie, in de politiek. Eigenlijk overal waar sprake is van gedrag.

Onethisch gedrag
Bij onethisch gedrag kun je je afvragen waarom mensen zich zo gedragen. Een mogelijke verklaring is dat mensen zichzelf als goed persoon willen blijven zien. ‘We zijn geneigd om onethische handelingen te vergeten. Wanneer we ze wel onthouden, dan zijn de herinneringen minder helder en gedetailleerd dan herinneringen aan neutraal gedrag’, schrijven onderzoekers van de Princeton Universiteit in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS. Beloningen kunnen ook onze ervaringen negatief beïnvloeden. We willen de beloning zó graag dat we ons niet meer goed kunnen concentreren op de taak en daardoor slechter presteren. Dit verlangen verhoogt ook de neiging om vals te spelen en voor korte termijnoplossingen te kiezen. Dat verklaart waarom mensen zo lang in onethisch handelen blijven hangen.

De geluksindustrie
Het belangrijkste geloof in onze tijd is de maakbaarheid van geluk. Geluk zien we als een vorm van beloning. Gelukkige mensen zijn succesvoller in het behalen van hun doelen. Ze leven gezonder en gemiddeld zeven jaar langer, hebben betere relaties, werken beter samen en gedragen zich duurzamer. De geluksindustrie vaart wel bij onze drang naar geluk. We wijden er boeken, trainingen en talkshows aan. En veel bedrijven spelen in op het proces van de geluksbeloning. Maar geluk commercialiseert. Zelfs de kunstsector ziet mogelijkheden. Zo probeerde het Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch met het doorlopende onderzoek Reinventing Happiness in te spelen op ons collectieve geluksgevoel.

We zijn de hele dag op zoek naar beloning. Het doel kan geluk of vrede zijn, maar ook geld, seks of voedsel. De belangrijkste drijfveren voor mensen zijn: weg van het akelige en op weg naar de genoegdoening of beloning. Daarom willen we niet af van prima zorg, mooie AOW en een goed pensioen. We hebben er immers ons leven lang hard voor gewerkt. We vinden dat we recht hebben op geluk en een goed en veilig leven.

Kuddedieren
Op zoek naar beloning handelen we vaak als een kudde. Neem de economie. Mensen gaan er weer in geloven. Het is weer mogelijk om snelle winsten te behalen. Als de buurman een grote winst opstrijkt, dan zou ik toch een dief van mijn eigen portemonnee zijn als ik niet meedeed? Kenmerkend aan tijden van economische groei is dat onethisch gedrag vergeten wordt en angsten wegvallen. De hebzucht krijgt weer de volle vrijheid van weleer. De koersen stijgen en de beloningen zijn groot. Waarom een beloning weerstaan als je het gemakkelijk binnen kunt halen?
Hoogleraar en hersenonderzoeker Victor Lamme zegt: ‘We leggen de keuzen te veel bij het individu neer, want mensen weten zelf niet wat goed voor ze is. We worden gedreven door emoties die totaal irrationeel kunnen zijn.’ Ja, mensen weten het soms ook niet meer. Maar heeft de politiek dan het antwoord? Ook niet, want links is verlamd en rechts gaat voorbij aan ons rechtvaardigheidsgevoel. Het ontbreekt aan leiderschap dat een bezielend antwoord kan geven. Er zit niets anders op dan ons te gedragen als kuddedieren. Op die manier kunnen we gemakkelijker overleven, denken we. Kuddegedrag hoeft niet per se slecht te zijn als een groep maar gericht op een doel afgaat en samenwerkt. Het liefst co-creëert op weg naar een evenwichtige oplossing.

Het extreme, het nieuwe normaal?
We leven immers in een universum van polariteiten, van zwart en wit, van extremen. Wat we steeds vergeten bij onze run naar beloningen is, dat we de zaak in evenwicht dienen te houden. Wij mensen zijn steeds bezig om van het ene extreme naar de andere te gaan. Van min naar plus of omgekeerd. Als een politieke partij schreeuwt om vrijheid, dan is dat in mijn ogen een extreem doel. Als een onderneming alleen maar winst wil, dan is dat een eenzijdig doel. Als een mens in zijn slachtofferrol blijft zitten, dan zit hij in een minpositie. Als een persoon alleen maar naar geluk streeft, dan wil hij alleen in de pluspositie zitten. Als de politiek alleen vanuit technocratie, economie en cijfers redeneert, kan het nooit als een Nelson Mandela een eenheid creëren. Een leven zonder evenwicht tussen plus of min of tussen de rede en het hart kan geen vooruitgang geven. Als je in alleen maar in je ratio zit, verlies je je ziel. Dat zorgt voor tegenkrachten. Als je teveel in je gevoel gaat zitten, is de ellende niet ver weg. Eenvoudig gezegd: kou en warmte houden elkaar in evenwicht. Zolang de polariteiten in harmonie met elkaar bestaan, voel je je goed en kom je in de flow. Laten we met z’n allen zorgdragen voor evenwicht ondanks de vele tegenstellingen! Koning Willem-Alexander tijdens zijn kersttoespraak in 2016: “Het extreme lijkt het nieuwe normaal te worden. Laten we de lastige problemen vooral eerlijk benoemen. In deze onzekere tijden is het nodig om vaste grond onder onze voeten te houden, juist nu de wereld om ons heen minder houvast geeft. Vrede begint met het aanwenden van alle positieve krachten.” Omwille van onszelf, de wereld en de generaties na ons, zou ik daaraan toe willen voegen.

AUTEUR MARY SPAN | ©LOGE21 | 161225
Founder & evolutiegids van LOGE21. Hou ervan je te inspireren en te activeren voor
bewuste evolutie in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.

artez_rietveld

Kunstevolutie in de samenleving

ArtEZ, hogeschool van de kunsten, streeft naar maatschappelijk relevantie. Zal de kunst hiermee een plaats herwinnen op het prioriteitenlijstje van politici, bedrijfsleven en burgers? Interview met Marjolijn Brussaard.

purposeevolution

Betekenisevolutie: draag evolutionair bij aan een betere wereld

In actie komen voor een hoger doel is een mooie manier om een betere wereld te realiseren. Jongeren zijn steeds meer op zoek naar bedrijven met een duidelijke betekenis.

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Sending

copyright © LOGE21 | Evolutie is ieders business | info@loge21.net | Sitemap

Nieuwsbrief via info@loge21.net. Vergeet niet ons te liken.

Log in with your credentials

Forgot your details?